Dojrzałość w zakresie dyrektywy azotanowej · Dyrektywa 91/676/EWG

Dyrektywa 91/676/EWG zobowiązuje państwa członkowskie do identyfikacji wód zagrożonych lub dotkniętych zanieczyszczeniem azotem, wyznaczenia odpowiednich obszarów wrażliwych oraz wdrażania na nich programów działań, aktualizowanych co cztery lata. Wymogi są precyzyjne: limit 170 kg azotu z odchodów zwierzęcych na hektar rocznie, okresy zakazu nawożenia, minimalne pojemności przechowywania odchodów, warunki dotyczące gruntów nachylonych, zamarzniętych lub nasyconych wodą, pokrycie gleby w okresie wymywania azotu, prowadzenie planu nawożenia oraz rejestru praktyk. Kodeksy dobrej praktyki rolniczej mają zastosowanie dobrowolne poza obszarami wrażliwymi, a obowiązkowe wewnątrz nich.

W praktyce trudność wynika z rozproszenia. Spółdzielnia lub federacja współpracuje z setkami gospodarstw, rozlokowanych w kilku departamentach, a więc objętych kilkoma regionalnymi programami działań, o różnych profilach produkcji i płodozmianach. Czy przewidywane plany nawożenia są sporządzane przed kampanią, czy odtwarzane po fakcie w momencie kontroli. Czy zadeklarowane pojemności przechowywania odpowiadają rzeczywistym okresom zakazu nawożenia obowiązującym na danym terytorium. Czy obliczenie limitu 170 kg odbywa się na podstawie rzeczywistej powierzchni nadającej się do nawożenia, po odjęciu stref wyłączonych ze względu na odległość od cieków wodnych i zabudowań.

Często powraca pewne nieporozumienie: dyrektywa azotanowa nie jest ramową dyrektywą wodną, a zgodność z programami działań nie jest warunkowością płatności WPR, choć kontrole się na siebie nakładają. Krajowe i regionalne programy działań, regularnie aktualizowane, systematycznie zaostrzają niektóre parametry, zwłaszcza okresy nawożenia i strefy działań wzmocnionych. Gospodarstwo zgodne z przepisami trzy lata temu może przestać być zgodne po rewizji programu regionalnego, nie zmieniając niczego w swoich praktykach.

Audyt zgodności rozstrzyga jednoznacznie: rejestr nawożenia istnieje albo nie, limit jest przekroczony albo nie. Diagnoza dojrzałości stawia inne pytanie: na jakim poziomie opanowania znajduje się dana praktyka i jakie konkretne działanie pozwala przejść na poziom wyższy. Między gospodarstwem, które wypełnia rejestr dzień przed kontrolą, a gospodarstwem, które zarządza nawożeniem azotowym w oparciu o analizy gleby, bilanse pożniwne i bilans końca kampanii, audyt w obu przypadkach stwierdza „zgodne”. Diagnoza je rozdziela, i to właśnie pozwala nadać priorytet wsparciu technicznemu.

Model referencyjny jest gotowy do użycia w Datamensio. Dostosowuje się do kontekstu: sztuczna inteligencja dopasowuje obszary tematyczne, pytania i poziomy w zależności od regionu, rodzaju hodowli lub dominującego płodozmianu, albo tworzy wariant na podstawie Państwa własnych dokumentów, kart technicznych i regionalnych programów działań.