Zgodność z dyrektywą ptasią · Dyrektywa 2009/147/WE

Dyrektywa 2009/147/WE, skodyfikowana wersja dyrektywy z 1979 roku, chroni wszystkie gatunki dzikiego ptactwa występujące na terytorium Europy. Zakazuje ich zabijania, chwytania, niszczenia gniazd i jaj, a także umyślnego płoszenia w okresie lęgowym. Nakłada na państwa członkowskie obowiązek wyznaczenia obszarów specjalnej ochrony najbardziej odpowiednich dla ochrony gatunków wymienionych w załączniku I oraz regularnie migrujących. Obszary te wchodzą w skład sieci Natura 2000 i w zakresie oceny oddziaływania podlegają reżimowi dyrektywy siedliskowej.

W praktyce trudność nie polega na znajomości tekstu, lecz na utrzymaniu jego wymogów w codziennym prowadzeniu eksploatacji. Kamieniołom żyje rytmem ścian eksploatacyjnych, zwałów i terenów zrekultywowanych, czyli siedlisk tymczasowych, które ptaki szybko kolonizują. Pytania praktyczne są zawsze te same: czy harmonogram zdejmowania nadkładu uwzględnia okresy lęgowe, czy też dostosowuje się go tylko wtedy, gdy pozwala na to budowa? Kto sprawdza obecność gatunków chronionych przed rozpoczęciem prac i na jakiej podstawie pisemnej? Czy środki zapisane w decyzji administracyjnej i w raporcie oddziaływania na środowisko są monitorowane aż do rekultywacji, czy też kończą się na dokumentacji wniosku o pozwolenie?

Kontekst się zaostrzył. Spory sądowe, zarówno europejskie, jak i krajowe, dotyczące niszczenia gatunków chronionych nasiliły się, a orzecznictwo przyjmuje obecnie, że odstępstwo ocenia się na poziomie osobnika, a nie tylko populacji. Wielu operatorów myli przy tym dwa odrębne reżimy: ścisłą ochronę gatunkową, która obowiązuje wszędzie i poza jakimkolwiek wyznaczonym obszarem, oraz ocenę oddziaływania na obszary Natura 2000, która uruchamia się dla przedsięwzięć mogących oddziaływać na dany obszar. Zakład poza obszarem specjalnej ochrony w pełni podlega zakazom wynikającym z dyrektywy.

Audyt zgodności rozstrzyga jednoznacznie: wymóg jest spełniony albo nie jest, a stwierdzenie to jest ważne na dzień kontroli. Diagnoza dojrzałości stawia inne pytanie: na jakim poziomie opanowania znajduje się dana praktyka i jakie konkretne działanie pozwala przejść na wyższy poziom. Operator może formalnie spełniać wymogi swoich decyzji administracyjnych, nie posiadając przy tym żadnego powtarzalnego mechanizmu weryfikacji przed rozpoczęciem prac. To właśnie ta luka, niewidoczna w raporcie zgodności, staje się czytelna i przekładalna na plan działania dzięki skali dojrzałości.

W Datamensio model referencyjny jest gotowy do użycia, a Państwo zachowują nad nim pełną kontrolę. SI dostosowuje obszary tematyczne, pytania i poziomy do Państwa kontekstu, kruszywa, skały lite, kopalnia podziemna czy kamieniołom w wodzie, albo buduje wariant na podstawie Państwa decyzji administracyjnych, raportów oddziaływania na środowisko i sprawozdań z monitoringu przyrodniczego. Oceny wdrażane są następnie na wszystkich zakładach, aby porównać poziomy dojrzałości między jednostkami biznesowymi.