Dojrzałość w zakresie transformacji ekologicznej samorządów lokalnych

Ten model referencyjny ocenia zdolność samorządu do prowadzenia transformacji ekologicznej, od wsparcia politycznego po realizację budżetową. Obejmuje zarządzanie i organizację służb, znajomość zużycia i emisji, renowację oraz oszczędność energetyczną majątku budowlanego, mobilność, wodę, tereny naturalne, odpady i gospodarkę obiegu zamkniętego, zagospodarowanie przestrzenne i urbanistykę, zamówienia publiczne, mobilizację pracowników i mieszkańców. Każdy obszar tematyczny jest oceniany na pięciu poziomach dojrzałości, na podstawie obserwowalnych praktyk, a nie deklaracji intencji.

W praktyce trudnością nie jest wiedza, co robić, lecz wiedza, na jakim etapie się znajdujemy. Dokumenty planistyczne istnieją, uchwały są podjęte, a mimo to pilotowanie pozostaje rozproszone. Czy zużycie energii we wszystkich budynkach jest monitorowane budynek po budynku, czy odtwarzane raz do roku na podstawie faktur? Kto w strukturze organizacyjnej rozstrzyga między dwoma projektami inwestycyjnymi pod kątem ich wpływu ekologicznego? Czy działania zapisane w planie klimatycznym są przypisane do linii budżetowej i konkretnego pracownika, czy pozostają na poziomie kierunku działania?

Kontekst ostatnich lat przesunął ten temat z wydziału środowiska do dyrekcji generalnej i wydziału finansów. Zielone budżetowanie, znajomość majątku wynikająca z obowiązków renowacji energetycznej budynków publicznych, strefy niskiej emisji, ilościowe zarządzanie zasobami wodnymi: to tematy angażujące jednocześnie finanse, zasoby ludzkie i służby techniczne. Utrzymuje się częste nieporozumienie: posiadanie przyjętego planu klimatycznego nic nie mówi o poziomie dojrzałości jego realizacji. Pierwsze to dokument, drugie to zdolność organizacyjna.

Ta diagnoza nie jest audytem zgodności. Nie kończy się stwierdzeniem „zgodny” lub „niezgodny”, i nie wynika z niej żaden certyfikat. Odpowiada na inne pytanie: na jakim poziomie opanowania znajduje się każdy obszar tematyczny, jaki cel przyjęli radni i dyrekcja generalna, oraz jakie konkretne działanie pozwala przejść na kolejny poziom. Luka między stwierdzonym wynikiem a celem generuje plan działania. Sztuczna inteligencja grupuje następnie te działania w uporządkowaną według priorytetów mapę drogową, czytelną zarówno na komitecie kierowniczym, jak i w komisji.

Model referencyjny jest gotowy do użycia i dostosowuje się do wielkości oraz kompetencji samorządu, gminy, związku międzygminnego, powiatu czy województwa. Sztuczna inteligencja dostosowuje obszary tematyczne, pytania i poziomy, lub tworzy wersję na podstawie Państwa własnych dokumentów: planu klimatycznego, raportu zrównoważonego rozwoju, planu zarządzania nieruchomościami. Oceny przeprowadzone w kilku gminach tego samego związku międzygminnego można porównywać między sobą i w czasie.